ډیپلومات په یو راپور کې وایي، اسلاماباد د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) د فعالیتونو د مخنیوي په نوم پر افغانستان هوايي او بېپیلوټه بریدونه زیات کړي، خو د دغو عملیاتو تر شا ښايي د طالبانو پر حکومت د فشار راوړلو او د خپلې پخوانۍ ستراتیژیکې اغېزې د بیا رامنځته کولو موخه هم وي.
د ډیپلومات خپرونې په یوه تحلیلي راپور کې لیکلي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د اړیکو کړکېچ یوازې د سرحدي امنیت او د ټيټيپي د فعالیتونو مسئله نه ده، بلکې د کابل پر سیاست، د طالبانو پر پرېکړو او په افغانستان کې د اسلاماباد پر سیمهییز نفوذ د سیالۍ بڼه یې هم خپله کړې ده.
د راپور د ارزونې له مخې، پاکستان هڅه کوي د پوځي عملیاتو، هوايي بریدونو او د طالبانو د مخالفو ډلو په وسیله پر کابل فشار زیات کړي، څو د پاکستان امنیتي اندېښنو ته ځواب ووایي او په عین حال کې د افغانستان په چارو کې خپله اغېزه بېرته پیاوړې کړي.
خو د دغې تګلارې پایلې تر اوسه د اسلاماباد د تمو مطابق نه دي او پر ځای یې د دواړو لورو ترمنځ بېباوري زیاته شوې ده.
د پاکستان هوايي بریدونه؛ له سرحدي امنیت څخه تر سیاسي فشار پورې
د ډیپلومات د راپور له مخې، پاکستان د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر څخه د ۲۰۲۶ کال تر سپټمبر پورې لږ تر لږه ۱۵ ځله د افغانستان په خاوره کې هوايي او بېپیلوټه بریدونه کړي دي.
په راپور کې د دغو عملیاتو د پراخېدو بهیر د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي اختلافاتو او د پاکستان د سیمهییز سیاست په چوکاټ کې ارزول شوی دی.
د راپور په یوه مهم مورد کې ویل شوي، چې پاکستان د سپټمبر په ۲۴مه د افغانستان دننه پر لسو جلا هدفونو هوايي او ډرون بریدونه وکړل.
وروسته افغان رسنیو راپور ورکړ چې په نښه شویو سیمو کې د کندهار هغه ځای هم شامل و چې د طالبانو حکومت د مشر هبتالله اخوندزاده د استوګنې له ځای سره تړاو ورته ورکړل شوی و؛ خوست او پکتیا هم د دغو بریدونو له سیمو څخه یاد شوي دي.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ د دغو بریدونو په اړه ویلي وو، چې عملیات «دقیق، حساب شوي او متناسب» وو او یوازې هغه پوځي هدفونه یې په نښه کړي چې د پاکستان پر ضد له بریدونو سره تړاو لري.
اسلاماباد د دغو عملیاتو لپاره د امنیتي ګواښونو او له افغانستان څخه د ور اوښتو بېپیلوټه الوتکو د شنډولو ادعا هم مطرح کړې وه.
خو د راپور تحلیل دا پوښتنه راپورته کوي چې ایا د پاکستان پوځي اقدامات یوازې د وسلهوالو ډلو د فعالیتونو د محدودولو لپاره دي، که د طالبانو پر حکومت د پراخ سیاسي فشار د راوړلو یوه وسیله هم ده.
د کوهاټ برید او د پاکستان پوځي غبرګون
د ډیپلومات د راپور له مخې، د پاکستان هوايي بریدونه په داسې حال کې زیات شول چې د خیبر پښتونخوا په کوهاټ ولسوالۍ کې د سپټمبر په ۱۸مه پر پولیسو برید شوی و.
د راپور د ورکړل شویو معلوماتو له مخې، په دغه برید کې لږ تر لږه ۱۶ پولیس وژل شوي وو.
پاکستاني چارواکو د دغه برید پړه د «اتحاد المجاهدین پاکستان» په نوم پر یوې ډلې اچولې ده.
دغه ډله د حافظ ګل بهادر تر مشرۍ لاندې د څو وسلهوالو ډلو ایتلاف بلل کېږي او له تحریک طالبان پاکستان سره نږدې اړیکې لري.
اسلاماباد ادعا کړې وه چې د افغانستان دننه یې په عملیاتو کې ۲۸ وسلهوال وژلي دي.
پاکستان دغه اقدامات د خپلو امنیتي ځواکونو او هېواد د خوندیتوب لپاره غبرګون بولي؛ خو د راپور له مخې، د دغو بریدونو د اغېزو ارزونه یوازې د وسلهوالو د مرګژوبلې په شمېر نه شي محدودېدای، ځکه د ملکي وګړو مرګژوبله او د کابل له حکومت سره د اړیکو خرابېدل هم ورسره تړلي دي.
په افغانستان کې ملکي مرګژوبله او د خلکو اعتراضونه
د ډیپلومات د راپور له مخې، د سپټمبر په ۲۱مه د پاکستان هوايي بریدونو د کونړ ولایت د نورګل ولسوالۍ او د پکتیکا ځینې سیمې په نښه کړې وې.
د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه پلاوي (یوناما) د معلوماتو له مخې، په دغو بریدونو کې درې ملکي وګړي، یو سړی، یوه ښځه او یوه نجلۍ وژل شوي وو.
د راپور په وینا، د پاکستان دغو بریدونو په کابل او د افغانستان په ځینو نورو سیمو کې اعتراضونه راوپارول.
دا غبرګونونه د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي اختلافاتو ترڅنګ د ملکي وګړو د خوندیتوب مسئله هم د اړیکو د کړکېچ یوه مهمه برخه ګرځوي.
شننه استدلال کوي، چې د هوايي بریدونو تکرار ښايي د پاکستان پر وړاندې په افغانستان کې د خلکو منفي احساسات زیات کړي او د هغه سیاسي هدف د ترلاسه کولو مخه ونیسي چې اسلاماباد یې د پوځي فشار له لارې تعقیبوي.
د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د تاوتریخوالي بیه
د راپور د ارزونو له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د تاوتریخوالي له امله تر ۱۱۰۰ ډېر کسان وژل شوي یا ټپیان شوي دي.
په ورته وخت کې، پاکستان هم له سخت امنیتي فشار سره مخ دی.
د ډیپلومات د راپور د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې په دغه هېواد کې د ترهګرۍ اړوندو پېښو له امله نږدې ۱۷۰۰ امنیتي سرتېري او ملکي وګړي وژل شوي دي، چې ۵۴۵ کسان یې یوازې په خیبر پښتونخوا کې دي.
دا شمېرې د دواړو هېوادونو د امنیتي وضعیت د خرابوالي انځور وړاندې کوي؛ خو د راپور اصلي تحلیلي ټکی دا دی چې د پاکستان داخلي امنیتي ستونزې په افغانستان کې د پوځي عملیاتو له لارې په بشپړ ډول نه شي حل کېدای، په ځانګړې توګه که د کابل او اسلاماباد ترمنځ سیاسي بېباوري هم ورسره دوام وکړي.
له ټيټيپي سره د طالبانو اړیکې؛ د اسلاماباد اصلي امنیتي اندېښنه
د ډیپلومات راپور د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۶ کال د اګست راپور ته هم اشاره کوي، چې پکې ویل شوي طالبان لا هم له تحریک طالبان پاکستان سره اړیکې او ملاتړ لري.
د طالبانو حکومت په وار وار د ټيټيپي د ملاتړ تورونه رد کړي دي.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، طالبانو شاوخوا دوه زره د ټيټيپي جنګیالي او د هغوی کورنۍ د پاکستان له ډیورنډ کرښې څخه لرې سیمو ته لېږدولي دي.
په راپور کې دا هم ویل شوي چې د طالبانو حکومت مشر شیخ هبتالله اخوندزاده د دغې ډلې مشرتابه ته د پاکستان پر ضد د بریدونو د درولو خبرداری ورکړی و.
د ډیپلومات د شننې له مخې، سره له دې چې د طالبانو حکومت له لوري د ټيټيپي د فعالیتونو د محدودولو لپاره ځینې اقدامات شوي، پاکستان دغه اقدامات کافي نه بولي.
د اسلاماباد له نظره، تر هغه چې د پاکستان پر ضد بریدونه دوام ولري، د افغانستان د طالبانو له حکومت سره امنیتي ستونزه نه ده حل شوې.
خو د راپور له ارزونې سره سم، د دغې مسئلې دوام د پاکستان او د طالبانو د حکومت ترمنځ د اختلافاتو د پراخېدو لامل شوی او د پوځي فشار اغېز یې هم تر پوښتنې لاندې راوستی دی.
ایا پاکستان غواړي په کابل کې پخوانی نفوذ بېرته ترلاسه کړي؟
د ډیپلومات د راپور تر ټولو مهم تحلیلي بحث دا دی چې د پاکستان موخې ښايي یوازې د ټيټيپي د فعالیتونو تر محدودولو پراخې وي.
د راپور له مخې، اسلاماباد باور لري چې د طالبانو حکومت نور د پاکستان پخواني نفوذ ته غاړه نه ږدي او د افغانستان په اړه خپلې پرېکړې په خپلواکه توګه کوي.
په همدې دلیل، د پاکستان تکراري هوايي بریدونه او د طالبانو حکومت د مخالفو ډلو د ملاتړ موضوع د فشار د احتمالي وسیلو په توګه مطرح شوې ده.
د دې تحلیل له مخې، پاکستان ښايي وغواړي د پوځي فشار له لارې د طالبانو حکومت پر امنیتي او سیاسي محاسبو اغېز وکړي او کابل بېرته داسې وضعیت ته نږدې کړي چې د پاکستان اندېښنو ته په خپلو پرېکړو کې ډېر پام وکړي.
د طالبانو حکومت د واک جوړښت او د پاکستان د فشار محدودیتونه
د ډیپلومات په تحلیل کې د طالبانو د حکومت داخلي جوړښت ته هم پام شوی دی.
د راپور له مخې، په داسې حال کې چې د طالبانو حکومت په لیکو کې اختلافات شته، د کندهار د رهبرۍ شورا لا هم د واک اصلي مرکز دی او خپل سیاسي مشروعیت او کنټرول یې ساتلی دی.
د شننې له مخې، د طالبانو حکومت د پاکستان له پخوانیو سیاستونو څخه زدهکړه کړې او هڅه کوي د بېلابېلو وسلهوالو او سیاسي ډلو له اړیکو او نفوذ څخه د فشار د وسیلې په توګه ګټه واخلي.
دا وضعیت ښيي چې د کابل او اسلاماباد اړیکې یوازې د امنیتي همکارۍ پر موضوع نه راڅرخي، بلکې د واک، خپلواک تصمیم نیولو او سیمهییز نفوذ مسئلې هم پکې مهمې دي.
د ډیپلومات وروستۍ ارزونه؛ پوځي فشار ښايي کړکېچ نور هم ژور کړي
د ډیپلومات راپور په پای کې خبرداری ورکوي چې د طالبانو حکومت د تسلیمولو یا د هغوی د سیاستونو د بدلولو لپاره یوازې پر هوايي بریدونو او پوځي فشار تکیه کول ښايي محدوده پایله ولري او ان د مطلوبې پایلې پر خلاف اغېز وکړي.
د راپور د شننې له مخې، د امریکا د شل کلنې جګړې تجربه هم ښيي چې پراخ پوځي فشار په خپله د افغانستان د سیاسي وضعیت د بدلولو ضمانت نه شي کېدای.
د دې ارزونې پر بنسټ، د پاکستان تکراري بریدونه تر اوسه نه دي توانېدلي چې د طالبانو حکومت دریځ په اساسي ډول بدل کړي؛ برعکس، په افغانستان کې یې د پاکستان پر وړاندې منفي احساسات زیات کړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ یې بېباوري ژوره کړې ده.
د راپور اساسي پایله دا ده چې د پاکستان او افغانستان کړکېچ یوازې د ټيټيپي د فعالیتونو په محدودولو نه حل کېږي.
د سرحدي امنیت، د ملکي وګړو د خوندیتوب، د طالبانو حکومت او پاکستان ترمنځ د سیاسي اختلافاتو او د سیمهییز نفوذ د سیالۍ مسئلې ټولې د دې کړکېچ له مهمو اړخونو څخه دي.
که پوځي فشار د سیاسي حل او اغېزمنې امنیتي همکارۍ بدیل وګرځي، د دواړو هېوادونو اړیکې ښايي لا خرابې شي.