نن سبا د حوثیانو نوم تر بل هر وخت ډېر له توغندیو، بېپیلوټه الوتکو، سره سمندر او بابالمندب تنګي سره تړلی دی. خو هغه ډله چې اوس د منځني ختیځ له مهمو پوځي لوبغاړو څخه ګڼل کېږي، خپل فعالیت یې د سیمهییز ځواک په توګه نه، بلکې د یمن په شمالي غرونو کې د یوه سیمهییز او مذهبي غورځنګ په توګه پیل کړی و.
حوثیان چې خپل نوم یې له حوثي کورنۍ اخیستی او د «انصارالله» په نوم هم پېژندل کېږي، د یمن د شمال له زیدي مسلمانانو څخه راوتلي دي. زیدیه د شیعه مذهب یوه څانګه ده او د یمن د شمالي سیمو د وګړو یوه مهمه برخه جوړوي.
د دې غورځنګ لومړنی تمرکز د زیدي هویت او دودونو پر ساتنه او بیا راژوندي کولو او د هغه څه پر وړاندې مبارزه وه چې غړو یې په خپلو سیمو کې د بهرني نفوذ او د سلفي جریانونو پراختیا بلله.
په هغه وخت کې د حوثیانو د نن ورځې پوځي ځواک هېڅ نښه نه وه. خو وروسته دا غورځنګ ورو ورو له مذهبي او ټولنیز حرکت څخه پر یوه سیاسي او وسلهوال ځواک بدل شو.
هغو جګړو چې حوثیان یې پیاوړي کړل
په ۲۰۰۴ کال کې د یمن ولسمشر علي عبدالله صالح حکومت هڅه وکړه چې د غورځنګ یو له مهمو مشرانو، حسین بدرالدین حوثي، ونیسي. دا اقدام په وسلهوال پاڅون بدل شو او حسین حوثي هماغه کال ووژل شو.
خو د غورځنګ د مشر وژل کېدل د حوثیانو د پای سبب نه شول. عبدالملک حوثي د ډلې مشري پر غاړه واخیسته او حوثیان له یمني پوځ سره د یو لړ جګړو ډګر ته داخل شول.
د ۲۰۰۴ او ۲۰۱۰ کلونو ترمنځ د صعدې په ولایت کې د حکومت او حوثیانو ترمنځ څو پړاوونه جګړې وشوې. دغو جګړو حوثیانو ته درانه زیانونه واړول، خو په ورته وخت کې یې د هغوی پوځي تجربه، تنظیم او جګړهییز توان هم زیات کړ.
د دې دورې تر پایه حوثیان په صعده او شاوخوا سیمو کې پر یوه مهم سیمهییز ځواک بدل شوي وو.
عربي پسرلی؛ هغه فرصت چې د ځواک انډول یې بدل کړ
په ۲۰۱۱ کال کې په یمن کې هر څه بدل شول. د علي عبدالله صالح د اوږدې واکمنۍ پر ضد پراخو اعتراضونو د هغه د واک پرېښودو ته لاره هواره کړه او عبدربه منصور هادي یې ځای ناستی شو.
خو د واک لېږد ونه توانېد چې د یمن سیاسي او اقتصادي بحران حل کړي. حکومتي ادارې له کمزورۍ او وېش سره مخ وې او بېلابېلو ډلو د لا ډېر واک لپاره سیالي کوله.
حوثیانو هم له دې تشې ګټه واخیسته او د هېواد په شمال کې یې خپل نفوذ پراخ کړ.
د نوي حکومت له ستونزو څخه یوه دا وه چې د سیاسي لېږد او د حکومت د جوړښت د بیا تنظیم بهیر یې په بشپړ ډول مدیریت نه شو کړای. د یمن د فدرالي کېدو پر طرحې اختلاف هم حوثیان له حکومت سره لا زیات مخامخ کړل.
د پرون دښمن، د نن متحد
د حوثیانو د ځواکمنېدو په کیسه کې یوه له تر ټولو مهمو برخو څخه له هغه چا سره د هغوی لنډمهاله ائتلاف و چې کلونه یې ورسره جګړه کړې وه: علي عبدالله صالح.
صالح له ولسمشرۍ وروسته هم په یمن کې د خپلو پلویانو، پوځي ځواکونو او سیاسي څېرو پراخه شبکه درلوده. هغه او حوثیانو ګډ دښمنان پیدا کړي وو او دواړه د عبدربه منصور هادي له حکومت او د اصلاح ګوند له سیاستونو ناراضي وو
په همدې دلیل، پخواني دښمنان په تاکتیکي توګه یو بل ته نږدې شول.
دغه ائتلاف د حوثیانو لپاره مهم و، ځکه د صالح د پوځ او حکومتي ادارو شبکو له هغوی سره مرسته وکړه چې په ۲۰۱۴ کال کې خپل پرمختګ چټک کړي او صنعا ته داخل شي.
د صنعا سقوط؛ د حوثیانو عروج
د ۲۰۱۴ کال په جولای کې حوثیانو د صنعا په شمال کې د عمران ولایت کنټرول ترلاسه کړ. څو میاشتې وروسته، د سپټمبر په میاشت کې، د هغوی ځواکونه پلازمېنې ته داخل شول.
د هادي حکومت ونه توانېد چې د حوثیانو مخه ونیسي او هغوی د صنعا مهمې برخې او حکومتي ادارې تر خپل کنټرول لاندې راوستې.
د ۲۰۱۵ کال په جنورۍ کې حوثیانو د ولسمشرۍ ماڼۍ هم ونیوله او پر هادي فشارونه زیات شول. هغه وروسته له پلازمېنې ووت او عدن ته ولاړ.
په دې توګه هغه غورځنګ چې له دوو لسیزو کمه موده مخکې د یمن په شمال کې یوه سیمهییزه مذهبي ډله وه، په عملي توګه په پلازمېنه او د هېواد په لویه برخه کې پر واکمن ځواک بدل شو.
سعودي عربستان جګړې ته داخل شو
د حوثیانو ځواکمنېدو سعودي عربستان اندېښمن کړ، په ځانګړې توګه ځکه چې د حوثیانو تر کنټرول لاندې سیمې د سعودي پولې ته نږدې وې.
سعودي عربستان د ۲۰۱۵ کال په مارچ کې پوځي ائتلاف جوړ کړ او د یمن د حکومت د ملاتړ لپاره جګړې ته داخل شو.
خو د سعودي په مشرۍ پوځي عملیاتو ونه شو کولای چې حوثیان له صنعا وباسي. جګړه کلونه وغځېده او حوثیانو، سره له درنو زیانونو، د خپلې ولکې ډېره برخه وساتله.
له ۲۰۲۲ کال وروسته د جګړې اصلي کرښې د یوې مودې لپاره تر ډېره ارامې شوې، خو سیاسي شخړه لا هم حل نه شوه.
ایران څه رول درلود؟
حوثیان د ایران له خوا نه وو جوړ شوي، خو د کلونو په تېرېدو د تهران ملاتړ له هغوی سره زیات شو.
دغه ملاتړ د وسلو، روزنې، تخنیکي مرستو او پوځي معلوماتو په برخو کې و. د دې ملاتړ په مرسته حوثیانو خپل توغندیز او بېپیلوټه ځواک پراخ کړ.
له همدې امله حوثیان د ایران له مهمو سیمهییزو متحدانو څخه ګڼل کېږي، خو د هغوی ټول فعالیتونه یوازې د ایران په لارښوونه نه شي تشریح کېدای. حوثیان خپلې سیمهییزې موخې، سیاسي محاسبات او د یمن دننه خپل مستقل تصمیمونه هم لري.
له کورنۍ جګړې تر سیمهییز ځواک
د حوثیانو د ځواکمنېدو تر شا یوازې بهرنی ملاتړ نه و. د یمن د مرکزي حکومت کمزوري، اوږدې جګړې، سیمهییز او قبایلي اختلافات او د مخالفو ډلو ترمنځ وېش هم هغه عوامل وو چې د حوثیانو د پراختیا زمینه یې برابره کړه.
له یمنۍ جګړې تر سره سمندر
د حوثیانو په تاریخ کې بل ستر بدلون د ۲۰۲۳ کال له وروستیو وروسته رامنځته شو. په غزه کې د جګړې له پیل وروسته حوثیانو په سره سمندر کې پر سوداګریزو بېړیو د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو بریدونه پیل کړل.
حوثیانو وویل چې دغه بریدونه د فلسطینیانو په ملاتړ ترسره کوي او تر هغې به دوام ورکړي چې په غزه کې جګړه پای ته ورسېږي.
د حوثیانو جغرافیایي موقعیت د دغو بریدونو اهمیت څو برابره کوي. دوی د سره سمندر د ساحل په یوه مهمه برخه کې حضور لري او بابالمندب تنګي ته نږدې دي.
بابالمندب سره سمندر له عدن خلیج سره نښلوي او د نړۍ د سوداګرۍ له مهمو سمندري لارو څخه دی. له همدې امله، د حوثیانو بریدونو نړیوالې سوداګرۍ او د بېړیو پر تګ راتګ اغېز وکړ.
په دې توګه حوثیان نور یوازې د یمن د کورنۍ جګړې یوه ډله نه وه؛ بلکې پر داسې ځواک بدل شول چې د سیمې له جغرافیې څخه په استفادې د نړیوالې سوداګرۍ پر یوه مهمه لاره اغېز کولی شي.
۲۰۲۶ کال؛ د حوثیانو نوی پرمختګ
د ۲۰۲۶ کال په سپټمبر کې د یمن جګړه یو ځل بیا شدیده شوې ده.
د وروستیو راپورونو له مخې، حوثیانو د سره سمندر د ساحل په اوږدو کې خپل پوځي حضور پراخ کړی او د بابالمندب شاوخوا یې پر مهمو سیمو او ټاپوګانو د کنټرول د پراخولو هڅې کړې دي.
د دغو پرمختګونو له امله د بابالمندب د امنیت او د نړیوالې سمندري سوداګرۍ په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.
له څو کلونو نسبي ارامۍ وروسته، د حوثیانو او د سعودي عربستان د ملاتړ وړ یمني ځواکونو ترمنځ د جګړې د بیا پراخېدو نښې هم لیدل کېږي.
ولې حوثیان لا هم ځواکمن دي؟
د حوثیانو د بقا او ځواک تر شا یوازې وسلې نه دي. دوی په شمالي یمن کې له اوږدې مودې راهیسې ټولنیزې او قبایلي اړیکې لري، د غرنیو سیمو له جغرافیې ګټه اخلي او د چریکي جګړې اوږده تجربه لري.
دوی د کلونو جګړو په ترڅ کې خپل پوځي جوړښت پیاوړی کړی او د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو په برخه کې یې وړتیا زیاته کړې ده.
له بلې خوا، د حوثیانو مخالفه جبهه هم تل یو موټی نه ده پاتې شوې. د یمن جګړه د حکومت، جنوبي ډلو، قبایلي ځواکونو او نورو سیمهییزو لوبغاړو ترمنځ د اختلافاتو له امله څو اړخیزه شوې ده.
د ایران ملاتړ هم د حوثیانو د پوځي وړتیا په پراختیا کې مهم رول لري، په ځانګړې توګه د وسلو، روزنې، تخنیکي مرستو او توغندیزو او بېپیلوټه سیستمونو په برخه کې.
د حوثیانو د ځواک اصلي کیسه
د حوثیانو د ځواکمنېدو کیسه په یوه عامل نه شي راټولېدای.
دا د زیدي مذهبي غورځنګ، د شمالي یمن سیمهییزو ستونزو، د مرکزي حکومت کمزورۍ، د ۲۰۰۴ کال جګړو، د ۲۰۱۱ کال سیاسي بحران، له علي عبدالله صالح سره لنډمهاله ائتلاف، د ۲۰۱۴ کال د صنعا سقوط، د سعودي پوځي مداخلې، د ایران ملاتړ او د سره سمندر د ستراتیژیک موقعیت ګډه پایله ده.
همدغو عواملو یوه سیمهییزه ډله له صعدې له غرونو څخه تر صنعا او له صنعا څخه تر بابالمندب پورې ورسوله.
نن حوثیان یوازې د یمن د کورنۍ جګړې یوه ډله نه دي. د دوی فعالیتونه د سره سمندر له امنیت، نړیوالې سوداګرۍ، د انرژۍ له لېږد او د منځني ختیځ له پراخې جیوپولیټیکې سیالۍ سره تړلي دي.
د حوثیانو تاریخ ښيي چې څنګه یوه سیمهییزه او مذهبي ډله، د اوږدو جګړو، سیاسي تشو، سیمهییزو ائتلافونو، جغرافیایي موقعیت او بهرني ملاتړ له لارې پر داسې ځواک بدلېدای شي چې اغېز یې د یمن له پولو ډېر هاخوا رسېږي.